آموزش نماز، گام‌به‌گام

پیش از شروع

• وقت نماز رسیده باشد. هر نماز وقت خود را دارد (قرآن ۴:۱۰۳). اوقات نماز امروز را برای شهر خود ببینید.
• وضو داشته باشید. نماز به وضو نیاز دارد (نگاه کنید به صحیح بخاری ۱۳۵، صحیح مسلم ۲۲۵). شیوه وضو گرفتن (انگلیسی) را ببینید، و اگر غسل لازم است، غسل (انگلیسی) را.
• بدن، لباس و مکان پاک باشد، و بدن آن‌گونه که نماز لازم می‌داند پوشیده باشد.
• رو به قبله باشید، یعنی به سوی کعبه در مکه (قرآن ۲:۱۴۴). از قبله‌یاب استفاده کنید.

نماز دو رکعتی، گام‌به‌گام

هر رکعت یک دور ایستادن، رکوع و دو سجده است. نماز صبح دو رکعت است، پس مراحل زیر یک نماز صبح کامل است. نمازهای طولانی‌تر همین دور را تکرار می‌کنند.

1. نیت کنید

   در دل نیت کنید که چه نمازی می‌خوانید، برای نمونه دو رکعت فرض نماز صبح. نیت در دل است؛ لازم نیست آن را بلند بگویید. درباره نیت، نگاه کنید به صحیح بخاری ۱ و صحیح مسلم ۱۹۰۷.

2. تکبیر آغاز نماز را بگویید

   دست‌ها را تا گوش‌ها یا شانه‌ها بالا ببرید و بگویید:

   اللَّهُ أَكْبَرُ

   الله بزرگ‌تر است.

   تکبیر شما را وارد نماز می‌کند · سنن ابوداود ۶۱، جامع ترمذی ۳

   از این پس به جای سجده نگاه کنید و آرام و بی‌حرکت بمانید.

3. دست‌ها را ببندید و دعای آغاز را بخوانید

   دست راست را روی دست چپ بگذارید و دعای آغاز نماز را آهسته بخوانید:

   سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ

   پاکی از آن توست، ای الله، و ستایش تو را. نامت با برکت است، شکوهت والاست و معبودی جز تو نیست.

   سنن ابوداود ۷۷۵، جامع ترمذی ۲۴۳

4. پناه بخواهید، بسم‌الله بگویید و فاتحه را بخوانید

   آهسته بگویید:

   أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

   از شیطان رانده‌شده به الله پناه می‌برم.

   قرآن ۱۶:۹۸

   سپس سوره فاتحه را بخوانید. این سوره در هر رکعت خوانده می‌شود (نگاه کنید به صحیح بخاری ۷۵۶، صحیح مسلم ۳۹۴).

   بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ (1)

   به نام الله بخشندۀ مهربان

   ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ (2)

   تمام ستایش‌ها [و سپاس‌ها] از آنِ الله ـ پروردگار جهانیان‌ ـ است؛

   ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ (3)

   بخشندۀ مهربان است؛

   مَٰلِكِ يَوْمِ ٱلدِّينِ (4)

   مالک روزِ جزاست.

   إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ (5)

   [پروردگارا] تنها تو را عبادت می‌کنیم و تنها از تو یاری [و مدد] می‌جوییم.

   ٱهْدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلْمُسْتَقِيمَ (6)

   ما را به راه راست هدایت فرما [و همواره در این راه، ثابت‌قدم بدار]؛

   صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ ٱلْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ (7)

   راه کسانی [همچون پیامبران، شهیدان، راستگویان و نیکوکاران] ‌که به آنان نعمت داده‌ای، نه [راه] کسانی که بر آنان خشم گرفته شده است [= یهود] و نه [راه] گمراهان [= نصاری].

   قرآن ۱:۱-۷ · فاتحه را با صوت بخوانید. سپس «آمین» بگویید (خدایا، بپذیر).

5. سوره دیگری بخوانید

   در دو رکعت نخست، پس از فاتحه هر سوره یا چند آیه‌ای بخوانید. یک سوره کوتاه برای شروع، سوره اخلاص است:

   قُلْ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ (1) ٱللَّهُ ٱلصَّمَدُ (2) لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ (3) وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ كُفُوًا أَحَدٌۢ (4)

   [ای پیامبر] بگو: «او الله یکتا و یگانه است. الله بی‌نیاز است [و همه نیازمند او هستند]. نه [فرزندی] زاده و نه [از کسی] زاده شده است. و هیچ کس همانند و همتای او نبوده و نیست».

   قرآن ۱۱۲:۱-۴ · سوره اخلاص

6. رکوع کنید

   «الله اکبر» بگویید و خم شوید، با پشت صاف و دست‌ها روی زانوها. سه بار بگویید:

   سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ

   پاک است پروردگار بزرگ من.

   صحیح مسلم ۷۷۲ (حذیفه)

7. از رکوع برخیزید

   راست بایستید و بگویید:

   سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ

   الله می‌شنود کسی را که او را ستایش کند.

   سپس در حال ایستاده و آرام:

   رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ

   پروردگارا، و ستایش از آنِ توست.

   صحیح بخاری ۷۸۹

8. سجده کنید

   «الله اکبر» بگویید و به سجده بروید. هفت عضو بر زمین قرار می‌گیرد: پیشانی همراه بینی، دو دست، دو زانو و انگشتان دو پا (صحیح بخاری ۸۱۲، صحیح مسلم ۴۹۰). سه بار بگویید:

   سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى

   پاک است پروردگار برتر من.

   صحیح مسلم ۷۷۲ (حذیفه)

   بنده در سجده از همه وقت به پروردگارش نزدیک‌تر است، پس اینجا نیز دعا کنید (صحیح مسلم ۴۸۲).

9. میان دو سجده بنشینید

   «الله اکبر» بگویید و آرام و بی‌حرکت بنشینید. بگویید:

   رَبِّ اغْفِرْ لِي، رَبِّ اغْفِرْ لِي

   پروردگارا، مرا ببخش. پروردگارا، مرا ببخش.

   سنن ابن ماجه ۸۹۷، سنن ابوداود ۸۷۴

10. سجده دوم را به جا آورید

    «الله اکبر» بگویید و سجده دوم را مانند سجده اول به جا آورید و سه بار «سبحان ربی الأعلی» بگویید. با این، رکعت اول کامل می‌شود.

11. برای رکعت دوم برخیزید

    «الله اکبر» بگویید و بایستید. مراحل ۴ تا ۱۰ را تکرار کنید: فاتحه، سوره دیگر، رکوع، ایستادن، دو سجده و نشستن میان آن‌ها. دعای آغاز تکرار نمی‌شود.

12. بنشینید و تشهد بخوانید

    پس از سجده دوم رکعت دوم، نشسته بمانید و تشهد را بخوانید. بسیاری هنگام کلمات شهادت، انگشت اشاره دست راست را بالا می‌برند.

    التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

    همه درودها، نمازها و سخنان پاک از آنِ الله است. سلام بر تو ای پیامبر، و رحمت الله و برکاتش. سلام بر ما و بر بندگان نیکوکار الله. گواهی می‌دهم که معبودی جز الله نیست، و گواهی می‌دهم که محمد بنده و فرستاده اوست.

    تشهد ابن مسعود · صحیح بخاری ۸۳۱، صحیح مسلم ۴۰۲

13. بر پیامبر صلوات بفرستید

    در نشست آخر، با صلوات بر پیامبر ﷺ ادامه دهید:

    اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

    خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست، چنان‌که بر ابراهیم و خاندان ابراهیم درود فرستادی؛ همانا تو ستوده و باشکوهی. خدایا، بر محمد و خاندان محمد برکت ده، چنان‌که بر ابراهیم و خاندان ابراهیم برکت دادی؛ همانا تو ستوده و باشکوهی.

    صحیح بخاری ۳۳۷۰ (کعب بن عجره)

14. دعای کوتاهی کنید

    پیش از سلام، از الله هر خیری که می‌خواهید بخواهید. دعایی از قرآن که بسیاری می‌خوانند:

    رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

    و برخی [دیگر] از ایشان [مؤمنانی] هستند که می‌گویند: «پروردگارا، در دنیا نیکی [= روزی، سلامتی، دانش و ایمان] به ما عطا کن و در آخرت [نیز] نیکی [عطا فرما] و ما را از عذاب آتش نگه دار».

    قرآن ۲:۲۰۱ · آیه را بخوانید

15. با سلام پایان دهید

    صورت را به سمت راست بگردانید و سلام بگویید، سپس به سمت چپ بگردانید و دوباره بگویید (صحیح مسلم ۵۸۲). نماز شما کامل شد.

    السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ

    سلام بر شما، و رحمت الله.

نمازهای سه و چهار رکعتی

برای مغرب (۳)، و ظهر، عصر و عشا (۴)، دو رکعت نخست را مانند بالا بخوانید. پس از تشهد در رکعت دوم، صلوات و سلام نخوانید. «الله اکبر» بگویید و برای رکعت سوم برخیزید.

در رکعت سوم و چهارم نماز فرض، تنها فاتحه را بخوانید، بدون سوره اضافه. پس از رکعت آخر بنشینید و تشهد، صلوات و یک دعا بخوانید، سپس با سلام پایان دهید.

نماز صبح، و دو رکعت نخست مغرب و عشا را امام بلند می‌خواند (و نیز مردی که تنها نماز می‌خواند، در بیشتر مذاهب). ظهر و عصر آهسته خوانده می‌شود.

رکعت‌های هر نماز

نمازهای پنج‌گانه روزانه روی هم ۱۷ رکعت فرض دارند. نمازهای سنت پیرامون آن‌ها همان‌هایی است که پیامبر ﷺ به‌طور پیوسته می‌خواند. درباره فضیلت دوازده رکعت سنت، نگاه کنید به صحیح مسلم ۷۲۸؛ این دوازده رکعت در جامع ترمذی ۴۱۵ برشمرده شده است.

جزئیات کامل، از جمله نماز جمعه، عید، تراویح و تهجد: هر نماز چند رکعت است (انگلیسی).

تفاوت‌های کوچک میان مذاهب

هر چهار مذهب اهل سنت یک نماز می‌خوانند. در برخی جزئیات تفاوت دارند و هر یک از دلیل پیروی می‌کند. هیچ‌یک از این تفاوت‌ها نماز را باطل نمی‌کند.

• دست‌ها: حنفی‌ها آن‌ها را زیر ناف می‌گذارند؛ شافعی‌ها و حنبلی‌ها روی سینه یا اندکی پایین‌تر؛ بسیاری از مالکی‌ها آن‌ها را در دو طرف بدن رها می‌کنند.
• بالا بردن دست‌ها: حنفی‌ها تنها در تکبیر آغاز بالا می‌برند؛ شافعی‌ها و حنبلی‌ها پیش و پس از رکوع نیز بالا می‌برند (صحیح بخاری ۷۳۵).
• دعای آغاز: حنفی‌ها و حنبلی‌ها معمولاً «سبحانک اللهم» می‌گویند؛ شافعی‌ها اغلب «وجهت وجهی» می‌گویند (صحیح مسلم ۷۷۱). مالکی‌ها در نماز فرض دعای آغاز نمی‌خوانند.
• آمین: شافعی‌ها و حنبلی‌ها در نمازهای جهری پس از فاتحه آن را بلند می‌گویند؛ حنفی‌ها آهسته می‌گویند.

از آنچه به شما آموخته‌اند یا آنچه مسجد محلتان از آن پیروی می‌کند، پیروی کنید. پایداری مهم‌تر از این است که کدام‌یک را برگزینید.

پرسش‌های رایج

ادامه دهید